Bruksizm, dişleri farkında olmadan sıkma ya da gıcırdatma alışkanlığıdır. Çoğu zaman uykuda olur; kişi ya eşinin duyduğu sesle ya da diş hekiminin fark ettiği aşınmayla öğrenir.
Bruksizm nedir?
Normalde dişlerimiz gün içinde yalnızca yutkunurken ve çiğnerken, toplamda kısa bir süre birbirine değer. Bruksizmde ise çene kasları, çiğneme sırasında uyguladığından çok daha büyük bir kuvvetle ve uzun süre kasılır. İki biçimi vardır:
- Uyku bruksizmi: Uykuda sıkma ve gıcırdatma. Kişi kontrol edemez.
- Uyanıklık bruksizmi: Gün içinde, özellikle yoğunlaşırken ya da stres altındayken dişleri sıkma. Fark edildiğinde kontrol edilebilir.
Belirtileri
- Sabah uyanınca çenede yorgunluk, ağrı ya da tutukluk
- Şakaklarda ve kulak önünde ağrı, sabah baş ağrıları
- Dişlerde düzleşme, kısalma, kenarlarda çentikler
- Diş boyunlarında çentik biçiminde madde kayıpları
- Soğuğa ve sıcağa hassasiyet
- Nedensiz kırılan dolgular, çatlayan dişler ya da porselenler
- Yanağın iç yüzünde beyaz çizgi, dil kenarında diş izleri
- Çene ekleminde ses, kilitlenme ya da ağzı açmada kısıtlılık
Neden olur?
Tek bir nedeni yoktur. Stres ve kaygı en bilinen tetikleyicidir. Uyku apnesi gibi uyku bozuklukları, kafein, alkol ve sigara, bazı antidepresanlar da bruksizmi artırabilir. Çocuklarda sık görülür ve çoğunlukla daimi dişler sürdükçe kendiliğinden azalır.
Dişlere ve çeneye etkileri
Tedavi edilmeyen bruksizm zamanla şunlara yol açabilir:
- Minenin aşınması ve dişlerin kısalması
- Dişlerde çatlak ve kırıklar
- Dolgu, kaplama ve implantların zarar görmesi
- Diş eti çekilmesi ve dişlerde sallanma
- Çene eklemi rahatsızlıkları ve kronik kas ağrısı
Tedavi seçenekleri
Gece plağı
Dişlerinizden alınan ölçüyle size özel hazırlanan, genellikle üst dişlere takılan şeffaf bir plaktır. Sıkmayı durdurmaz, ama kuvveti dişlerin yerine plak karşılar; dişleri aşınmadan, eklemi aşırı yükten korur. Eczanede satılan hazır plaklar dişlere tam oturmadığı için kapanışı bozabilir; önerilmez.
Farkındalık ve alışkanlık değişikliği
Gündüz sıkmasında en etkili yöntemdir. Dinlenme halinde dudaklar kapalı, dişler birbirinden ayrı olmalı, dil damağa hafifçe değmelidir. Gün içinde kendinizi kontrol edin; ekranınıza küçük bir hatırlatma notu yapıştırmak işe yarar.
Stres yönetimi ve uyku düzeni
Düzenli egzersiz, yatmadan önce ekran ve kafeini azaltmak, gevşeme egzersizleri sıkmanın şiddetini azaltabilir.
Kas ağrısı için destek
Çene kaslarına ılık kompres, sert ve sakız gibi uzun çiğneme gerektiren gıdalardan kaçınmak rahatlatır. Bazı durumlarda fizik tedavi ya da çiğneme kaslarına botulinum toksini uygulaması hekim tarafından önerilebilir.
Aşınmış dişlerin onarımı
İleri aşınmalarda dişler dolgu ya da kuronlarla eski boyuna kavuşturulur. Onarımdan sonra gece plağı kullanmak, yapılan restorasyonları korumak için şarttır.
Sık sorulan sorular
Diş sıktığımı nasıl anlarım?
Sabah çene yorgunluğu ve baş ağrısı, eşinizin duyduğu gıcırtı sesi, dişlerinizin uçlarında düzleşme en sık ipuçlarıdır. Kesin değerlendirmeyi diş hekiminiz, dişlerdeki aşınma izlerine ve çene kaslarına bakarak yapar.
Gece plağı ne kadar süre kullanılır?
Bruksizm sürdükçe plak kullanılır. Plak zamanla aşınır; kontrollerde değerlendirilir ve gerektiğinde yenilenir.
Çocuğum uykuda diş gıcırdatıyor, tedavi gerekir mi?
Çocuklarda diş gıcırdatma yaygındır ve çoğunlukla büyüdükçe geçer. Dişlerde belirgin aşınma, ağrı ya da uyku sorunu varsa muayene önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa lütfen diş hekiminize başvurun.